Attracting high-tech manufacturing corporations: The sprint relay race

May 28,2020

The movement of factories and research laboratories from China to Southeast Asian countries has begun in recent years, and has been pushed to the peak with the US-China trade war and the Covid-19 pandemic. While the shift of industries does not require a lot of human resources such as textiles, footwear, home appliances, etc., it is more convenient and quicker for industries such as electronic components and technology equipment, spare parts in the transport sector, the quality of human resources is the key factor.

Công nhân trong một dây chuyền sản xuất bộ chuyển đổi bên trong Công viên Hợp tác kinh tế và Thương mại Việt Nam – Trung Quốc. Nguồn: Scmp.com

Chính phủ Việt Nam đã cảm nhận được sức nóng của dòng dịch chuyển và sự cạnh tranh với các nước trong vực Đông Nam Á(*), và vì vậy đang rất cần một chương trình hành động quyết liệt, khẩn trương. Đã có nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu đề xuất, nêu ý kiến về chiến lược cũng như kế hoạch phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hướng về khoa học công nghệ. Có điều, trong quỹ thời gian và nguồn lực có hạn lúc này, chúng ta chỉ có thể tập trung vào một số mục tiêu ưu tiên.

Trước hết, cần nắm bắt được chiến lược và nhu cầu của các tập đoàn sản xuất có hàm lượng công nghệ cao. Khi coi đây là mục tiêu ưu tiên thì chắc hẳn sẽ có những kênh thông tin hỗ trợ cho việc này. Vì đối với các tập đoàn đa quốc gia có hàm lượng chất xám cao trong sản phẩm, việc lựa chọn địa điểm là một chiến lược dài hạn với nhiều toan tính. Điều này cũng giống như trong chuyện mua bán, với khách hàng giàu có, đẳng cấp thì việc định vị được nhu cầu của họ quan trọng hơn gấp nhiều lần làm tốt cái mình có ưu thế.

Trong các vấn đề quan tâm của các tập đoàn này, chất lượng nguồn nhân lực có thể nói là yêu cầu quan trọng nhất. Bên cạnh đội ngũ nhân công có kỹ năng (skilled workers), họ cũng rất cần đội ngũ các kỹ sư, nhà nghiên cứu chất lượng cao. Vai trò của những kỹ sư, chuyên gia tại chỗ rất quan trọng trong việc giám sát, kiểm tra, và xử lý tình huống.

Vì vậy sau khi nắm bắt được nhu cầu của nhà đầu tư, chúng ta cần nhanh chóng quy tụ các chuyên gia, nhà nguyên cứu giỏi trong nước và thu hút các những người có năng lực phù hợp gốc Việt từ nước ngoài. Số lượng này có thể vài trăm cho đến ngàn người, nhưng đây là những đầu mối cực kì quan trọng, như những tầng cao của đỉnh kim tự tháp. Phía bên dưới sẽ là đội ngũ các kỹ sư, các chuyên viên kỹ thuật, và lao động phổ thông được đào tạo bài bản.

Để đạt được mục tiêu trên, cần phát triển nhanh, mạnh, có trọng tâm các trường kỹ thuật và công nghệ. Một thời gian dài, chúng ta đã phát triển quá nhanh và nhiều các trường khối kinh tế, như quản trị kinh doanh, kế toán, tài chính. Chúng ta cần các trường kỹ thuật (bách khoa) hàng đầu, ngang tầm khu vực và thế giới. Các chương trình STEM cần được đưa sớm và đảm bảo chất lượng ở bậc phổ thông. Có một nền tảng đào tạo tốt về STEM, sự thích ứng hay chuyển đổi hướng đi trong tương lai sẽ thuận lợi hơn rất nhiều.

Việt Nam có những lợi thế được thế giới công nhận như sự hiếu học, khả năng thích ứng nhanh, chịu khó ; nhiều kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia gốc Việt mong muốn đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Các yếu tố về địa chính trị lúc này cũng đem lại lợi thế cho Việt Nam hơn so với các nước khác trong khu vực trong việc thu hút FDI có chất lượng.

Hiện nay có một số mạng lưới các chuyên gia, nhà khoa học hay các nhóm chuyên ngành trên khắp thế giới của người Việt. Một trong số đó, có thể kể đến Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Toàn cầu (AVSE Global) với một mạng lưới đa ngành và có thành viên từ hầu hết các nước phát triển. Thấy được tầm quan trọng của khoa học công nghệ, sáng tạo cho sự phát triển của Việt Nam trong hiện nay và tương lai, Tổ chức này đã có sáng kiến tổ chức một cuộc thi tầm cỡ quốc tế với tên gọi Hack4Growth trong khuôn khổ Diễn đàn Liên kết và Đổi mới Sáng tạo Việt Nam. Chương trình được sự hỗ trợ, cố vấn từ rất nhiều chuyên gia, người có ảnh hưởng trong lĩnh vực khoa học công nghệ, sáng tạo từ nhiều nước hàng đầu thế giới (Mỹ, Đức, Pháp, Thụy Sỹ, Anh, Hà Lan, Singapore, …).

Như vậy, để đáp ứng được nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao của các tập đoàn đa quốc gia muốn đầu tư vào Việt Nam trong các lĩnh vực có hàm lượng chất xám cao, chúng ta cần thực hiện một cuộc đua tiếp sức nước rút (cần sự phối hợp của nhiều đơn vị ban ngành) trong việc quy tụ và thu hút các kỹ sư, chuyên gia, nhà khoa học giỏi, mục tiêu có thể là con số 999 đầu tiên. Cùng với đó là phát triển nhanh, có trọng điểm các trường đại học kỹ thuật có tầm vóc khu vực và thế giới, đẩy mạnh các chương trình đào tạo STEM ở bậc học phổ thông.

Sa Huỳnh

https://www.thesaigontimes.vn/304015/thu-hut-cac-tap-doan-san-xuat-cong-nghe-cao-cuoc-dua-tiep-suc-nuoc-rut.html